Küresel sistem yeniden sarsılıyor. Enerji fiyatları yükseliyor, jeopolitik riskler artıyor ve finansal dengeler zorlanıyor. Türkiye gibi gelişmekte olan ekonomiler için artık mesele büyümek değil; sistemi ayakta tutabilmek.

Finansal istikrar, bir ekonominin krizlere karşı direnç gösterebilmesi, finansal sistemin kesintisiz işlemesi ve güven ortamının sürdürülebilmesi anlamına gelir. Ancak günümüz koşullarında bu kavram klasik tanımının ötesine geçmiş durumda. Artık finansal istikrar; enerji maliyetlerini yönetebilmek, döviz riskini kontrol altında tutabilmek ve sermaye hareketlerini doğru yönlendirebilmekle doğrudan ilişkilidir. Başka bir ifadeyle, ekonomik denge pasif bir durum değil, aktif bir yönetim sürecidir.

ABD, İsrail ve İran hattında yükselen gerilim, yalnızca siyasi bir mesele değil; doğrudan küresel enerji piyasalarını etkileyen bir kırılma noktasıdır. Petrol ve doğalgaz fiyatlarındaki ani yükseliş, üretim maliyetlerini artırırken enflasyonu tetiklemekte, merkez bankalarının para politikası alanını daraltmaktadır. Bu durum, faiz indirimlerini öteleyen ve hatta faiz artışlarını gündeme getiren bir süreci beraberinde getirir. Sonuç olarak finansman maliyetleri yükselir ve ekonomik aktivite üzerinde baskı oluşur.

Türkiye ekonomisi açısından bakıldığında, bu süreç çok daha hassas bir zeminde ilerlemektedir. Türkiye’nin kronik sorunu olan döviz açığı ve enerji ithalatına bağımlılık, küresel enerji fiyatlarındaki artışlara karşı ekonomiyi kırılgan hale getirmektedir. Enerji maliyetlerindeki yükseliş cari açığı büyütürken, artan döviz ihtiyacı kur üzerinde baskı yaratır. Bu baskıyı dengelemek amacıyla yapılan döviz satışları ise rezervlerde azalmaya yol açar. Son dönemde gözlemlenen yüksek döviz satışı ve rezerv kaybı, bu kırılgan yapının somut bir göstergesidir.

Para politikası açısından değerlendirildiğinde, mevcut koşullar altında faiz indirimi beklentileri gerçekçi görünmemektedir. Artan enflasyon, yükselen enerji maliyetleri ve olası sermaye çıkışları, daha sıkı bir para politikasını zorunlu kılmaktadır. Bu da faiz artışlarının yeniden gündeme gelebileceği anlamına gelir. Böyle bir senaryoda kredi maliyetleri artacak, finansmana erişim zorlaşacak ve ekonomik büyüme baskı altında kalacaktır.

Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası’nın (EBRD) yaptığı değerlendirmeler de bu tabloyu destekler niteliktedir. Kurum, Orta Doğu’daki gerilimin enerji fiyatları, ticaret ve finansman kanalları üzerinden bölge ekonomilerini olumsuz etkileyeceğini vurgulamaktadır. Özellikle sermaye çıkışlarının hızlanması ve küresel finansman koşullarının sıkılaşması, Türkiye gibi gelişmekte olan ülkeler için ciddi riskler barındırmaktadır.

Öte yandan, üç yıldır devam eden yüksek enflasyon, ekonominin en kritik sorunlarından biri olmaya devam etmektedir. Enflasyon yalnızca bir sonuç değil, aynı zamanda yapısal problemlerin bir yansımasıdır. Enerji maliyetleri, kur geçişkenliği ve üretim yapısındaki zorluklar enflasyonu beslemekte; bu durum alım gücünü düşürerek iç talebi zayıflatmakta ve şirketlerin kârlılığını baskılamaktadır.

Tüm bu gelişmeler ışığında, içinde bulunduğumuz süreç bir ekonomik dalgalanmadan ziyade bir sistem testi olarak değerlendirilmelidir. Türkiye’nin bu süreci sağlıklı yönetebilmesi için enerji bağımlılığını azaltması, döviz kazandırıcı faaliyetleri artırması, finansal disiplini güçlendirmesi ve piyasalarda güven ortamını yeniden tesis etmesi gerekmektedir. Aksi halde yaşanan krizler geçici olmayacak, yalnızca farklı biçimlerde devam edecektir.

Son Sözümüz:

Ekonomiler krizlerle değil, krizleri yönetme becerileriyle ayakta kalır. Bugün yaşananlar, güçlü bir sistem kurabilenlerle, yalnızca büyüme hikayesi yazanlar arasındaki farkı ortaya koymaktadır. Sistem kuranlar ayakta kalır, diğerleri ise zamanı satın almaya çalışır.