İsviçre bankalarında onlarca yıldır işlem görmeyen “uyuyan hesaplar” listesinde Türkiye tarihinden dikkat çekici isimler belirlendi. Osmanlı’nın tek kadın paşasından Cumhuriyet’in ilk diplomatlarına kadar uzanan bu gizemli hesapların peşine düşen Cumhuriyet yazarı Barış Pehlivan, 2029’a kadar sahipleri ortaya çıkmazsa İsviçre devletine aktarılacak bu tarihi mirası araştırdı.

Osmanlı’da paşa unvanını taşıyan tek kadın olan Emine Valide Paşa, bu listede öne çıkan isimlerden biri. Pehlivan’ın aktardığına göre, yıllardır takip ettiği bir internet sitesinde İsviçre bankalarındaki uyuyan hesaplar yayımlanıyor. Sahipleriyle en az altmış yıl önce bağlantısı kesilmiş ve değeri 500 İsviçre Frangı’nın üzerinde olan hesaplar burada yer alıyor. Eğer belirtilen süre içinde hak sahipleri başvurmazsa, hesaplar İsviçre hazinesine devrediliyor.

Türkiye araması yapıldığında karşısına çıkan isimlerden biri Amina Emineh Abbas née Hilmi, yani bilinen adıyla Emine Valide Paşa oldu. Osmanlı sarayına ve Kavalalı ailesine uzanan köklere sahip olan Paşa, Bebek’teki yalısını Cumhuriyet’e bağışlamak istemiş ancak unvanının kullanılmasına izin verilmediği için bu kararından vazgeçerek Mısır’a devretmişti. Bugün o yalı Mısır Başkonsolosluğu olarak hizmet veriyor.

Emine Valide Paşa’nın oğlu Muhammed Ali 1955’te İsviçre’de yaşamını yitirdi. Paşa ise 1931’de hayata veda etmişti. Tahminlere göre, oğlunun yanında bulunduğu dönemde bu hesabı açtı. İsviçre bankalarının açıklamasına göre, 9 Ocak 2029’a kadar resmi başvuru yapılmazsa hesap İsviçre hükümetine geçecek. Aynı listede yer alan bir diğer isim ise Türkiye’yi Moskova’dan Londra’ya birçok başkentte temsil eden büyükelçi Hüseyin Ragıp Baydur. Gazetecilik de yapan Baydur, Fransızca kaleme aldığı “Mustafa Kemal ve Türk Milli Hareketi” kitabıyla Milli Mücadele’yi Avrupa’ya tanıtan ilk eserlerden birini yazmıştı. Baydur’un varislerinin bu hesaptan haberdar olup olmadığı ise belirsiz. Siyaset bilimci Mithat Baydur, bu hesabın varlığını Pehlivan’dan öğrendiğini belirtti. Görünen o ki, diplomasi ve tarih sahnesinde iz bırakan bu isimlerin son sırları hâlâ banka kasalarında saklı duruyor.

Emine Valide Paşa’nın Bebek’teki yalısı, 1902’de İtalyan mimar Raimondo D’Aranco tarafından inşa edildi. Bugün Mısır Konsolosluğu olarak kullanılan yapı, geçmişte “Hıdiva Sarayı”, “Emine Valide Paşa Sahilsarayı” ve “Valide Paşa Yalısı” gibi adlarla anıldı. İlk olarak 1781’de Sultan I. Abdülhamit döneminde şeyhülislam Dürrizade Mehmet Ataullah Efendi tarafından yaptırılan yalı, sonrasında Sultan II. Abdülhamit tarafından satın alınarak Mısır Hidivi Abbas Hilmi Paşa’nın annesi Prenses Emine’ye armağan edildi. I. Dünya Savaşı yıllarında yıkılarak yerine bugünkü sahilsaray inşa edildi.

Boğaz’ın en görkemli yapılarından biri olan Valide Paşa Yalısı, deniz cephesinde üç, cadde tarafında ise iki katlıdır. Zengin süslemeleriyle dikkat çeken bina, art nouveau tarzının İstanbul’daki en güzel örneklerinden biri kabul ediliyor. Cumhuriyet’in ilanından sonra Paşa, yalısını Türk devletine bağışlamak istemiş ancak resmi belgelerde kendisine “Bebekli Emine Hanım” denilmesi üzerine bu kararından vazgeçmiş ve Mısır’a devretmiştir. Ayrıca binanın daimi olarak konsolosluk olarak kullanılmasını şart koşmuştur. Yapı, 2,5 yıl süren restorasyonla yeniden hayat bulmuştur.