Her gün sokakta, alışverişte, televizyon reklamlarında gördüğümüz marka isimleri, aslında sandığımızdan çok daha fazla anlam taşır. Bazıları kurucularının soyadlarından doğmuş, bazıları şehirlerin ya da aile bağlarının bir birleşimidir. Havalı, yabancı kökenli gibi duran markaların çoğu ise aslında oldukça yerli, samimi ve hikâyesiyle doludur. Türk markalarının isimlerinin ardında yatan bu hikâyeler, hem girişimcilik ruhunu hem de kültürel kimliğimizi yansıtır. Bu yazıda, en bilinen markalarımızın perde arkasına bakarak onların nasıl ortaya çıktığını keşfedeceğiz.
Bir markanın adı, onun kimliğinin en güçlü parçasıdır. Türk markalarının anlamları, yalnızca ticari bir stratejinin değil, çoğu zaman kişisel bir geçmişin, bir vizyonun ya da bir tesadüfün ürünüdür. Bu isimlerin ardındaki hikâyeleri bilmek, markalara duyduğumuz bağlılığı da artırıyor. Gelin, Türkiye’nin en bilinen markalarının isim kökenlerine daha yakından bakalım.
Migros
1954 yılında İsviçre Migros Kooperatifler Birliği ve İstanbul Belediyesi’nin girişimleri ile kuruldu. Türkçe bir anlamı yok. Gıda ve tüketim maddelerini belediye kontrolü altında üreticiden toplayıp ve sağlığa uygun koşullarda ve ekonomik fiyatlarla İstanbullulara ulaştırma amacıyla kurulmuş. İlk zamanlar tüketim maddelerini İstanbullu tüketicilere 45 satış arabası ile ulaştırırken, daha sonra ilki 1957’de Balık Pazarı’nda Beyoğlu mağazası olmak üzere çeşitli semtlerde mağazalar açıldı. Migros bu dönemde İstanbulluların güvenini ve ilgisini kazandı.
Yumatu
Bir televizyon markası. İlk planda herkesin aklına Sony ya da Yamaha gibi bir Japon markası çağrışımı yapmasına rağmen bir Türk markası. Açılımı Yusuf, Mahmut ve Tuncer kardeşler. Üç kardeşin ilk heceleri bir araya gelerek bu isim ortaya çıkmış. Japon firmaları piyasada isminden dolayı Japon markası zannedilen ama aslında taklit üretim yapan Yumatu’dan oldukça şikayetçi.
Vakko
Vitali ve Alber adlı iki kardeşin isimlerinin baş harflerini ve Hakko soyadının ‘kko’ kısmını birleştirerek oluşturduğu bir marka. Hakko kardeşler tarafından Şapka Devrimi’nin ardından 1934 yılında Şen Şapka firması adı ile kuruldu. İlk mağazası 1962 yılında Beyoğlu’nda açıldı. İlk eşarbı 1938 yılında üretmeye başladılar. Türkiye’de kadın şapkasının yoğun bir şekilde kullanıldığı dönemde Vakko en büyük çıkışlarından birisini yaptı. Bugün de eşarp ve kravat deyince Türkiye’nin ilk akla gelen markası.
Beymen
Boyner Grubu’na ait olan bu markanın isminin geçmişi de ilginç: Erkek giyimi üzerine bir üretim ve mağazacılık yapma kararı verildiğinde konu ile ilgili toplantıya katılanların hepsi erkek yani ‘bey’ imiş. Hem de marka o dönemde sadece erkekleri düşünerek konumlandırılıyor. Bir de global bir hüviyet kazandırmak için İngilizce adam anlamına gelen ‘men’ kelimesi ile birleştirilerek Beymen markası ortaya çıkıyor. Beymen bugün hem erkeklere hem de kadınlara hitap eden ve hedef kitle olarak üst gelir grubunu belirlemiş Türkiye’nin önde gelen bir hazır giyim markası.
Dyo – Durmuş Yaşar ve Oğulları
1927 yılında kurulan Dyo, Türkiye’nin boya sanayisindeki öncüsüdür. İsmini “Durmuş Yaşar ve Oğulları” ifadesinin baş harflerinden alır. Dyo, renklerin ve kalitenin simgesi haline gelmiş bir sanayi mirasıdır.
Akbank
Adana-Kayseri Bankası. Sakıp Sabancı’nın geçmişi Babası Hacı Sabancı’nın memleketi Kayseri’ye uzanıyor. Aslen Kayserili olmakla birlikte iş dünyasındaki devleşmeleri Adana’da gerçekleşti. Sabancı ailesi 1959 yılında Adana ve Kayseri’nin baş harflerini birleştirerek Akbank’ı kurdular. Akbank bugün Türkiye’nin en büyük bankaları arasında yer alıyor.
Ramsey – Remzi Gür’ün İsminin Londra’daki Yankısı
Dışarıdan bakıldığında İngiliz bir markayı andıran Ramsey, aslında köklü bir Türk markasıdır. Kurucusu Remzi Gür, 1970’lerde Londra’da yaşadığı dönemde isminin İngilizler tarafından “Ramsey” olarak telaffuz edildiğini fark eder. Bu telaffuzun kulağa hoş gelmesi üzerine markasını bu adla tescil ettirir. Bugün Ramsey, Türkiye’den dünyaya açılmış, özel dikim kalitesiyle tanınan bir erkek giyim markasıdır ve İngiltere’den Orta Doğu’ya kadar geniş bir müşteri kitlesine sahiptir.
Rodi – Ramazanoğulları Dikim İşletmeciliği
Adana merkezli bir tekstil markası olan Rodi, adını kurucularının soyadından alıyor. “Ramazanoğulları Dikim İşletmeciliği”nin kısaltması olan marka, 1980’lerde mütevazı bir atölyede doğdu. Bugün yalnızca Türkiye’de değil, Orta Doğu ve Avrupa pazarında da adından söz ettiriyor.
ALFEMO – Ali Feyzullah Mobilya
Modern mobilya sektörünün öncü isimlerinden ALFEMO, adını kurucusu Ali Feyzullah’tan alır. 1993 yılında İzmir’de kurulan marka, “Ali Feyzullah Mobilya” ifadesinin kısaltmasıdır. Minimalist çizgisiyle tanınan ALFEMO, kısa sürede tasarım kalitesiyle global arenada kendine yer edinmiştir.
Mudo – Mustafa ve Doğan
Türkiye’nin en köklü moda markalarından biri olan Mudo, 1964 yılında Mustafa Taviloğlu ve Doğan Gürün tarafından kurulmuştur. Markanın ismi, iki kurucunun adlarının ilk hecelerinin birleşiminden oluşur. Bugün Mudo, “yaşam tarzı markası” kimliğiyle moda, ev dekorasyonu ve aksesuar alanlarında hizmet veriyor.
Beko – Bejerano ve Koç
1950’li yıllarda Vehbi Koç, iş insanı Bejerano ile ortak olarak konserve üretimi yapmak üzere yola çıktı. Ortaklığın adından “Bejerano” ve “Koç” kelimelerinin ilk iki harfi alınarak Beko ismi doğdu. O dönem kurulamayan fabrika, daha sonra elektronik alandaki başarıyla dünya çapında bir teknoloji markasına dönüştü.
Banvit – Bandırma Vitaminli Yem
İsminden anlaşılacağı gibi Banvit, “Bandırma Vitaminli Yem Sanayi ve Ticaret A.Ş.” ifadesinin kısaltmasıdır. 1968’de küçük bir yem fabrikası olarak başlayan şirket, bugün gıda sektörünün devleri arasında yer alıyor. İsmi basit bir kısaltma olsa da, markanın hikayesi üretimden inovasyona uzanan uzun bir yolculuğu temsil ediyor.
Mado – Maraş Dondurması
Mado, “Maraş Dondurması”nın kısaltmasıdır ve kökleri Kahramanmaraş’ın geleneksel tat kültürüne dayanır. El değmeden üretilen dondurmalarıyla bilinen marka, yerel bir lezzetten global bir tatlı zincirine dönüşmüştür.
Dimes – Diren Meyve Suları’ndan Gelen Tatlı Bir Başarı Hikayesi
Dimes, Türkiye’nin meyve suyu üretiminde öncü markalarından biridir. İsmi, kurucusu Mustafa Vasfi Diren’in soyadından ve şirketin tam adı olan “Diren Meyve Suları” ifadesinin kısaltmasından gelir. 1958 yılında Tokat’ta küçük bir üretim tesisinde kurulan Dimes, zamanla Türkiye’nin ilk ambalajlı meyve suyu üreticisi haline gelmiştir. Bugün yüzlerce çalışanı, sürdürülebilir üretim anlayışı ve global pazardaki varlığıyla Dimes, sadece bir marka değil, Anadolu girişimciliğinin başarı öyküsüdür.
YKM – Yeni Karamürsel Mağazaları
1950’lerde perakende sektörünün öncülerinden biri olarak kurulan YKM, “Yeni Karamürsel Mağazaları” ifadesinin baş harflerinden oluşur. Alışveriş kültürünü modernleştiren bu marka, Türkiye’nin ilk büyük mağaza zincirlerinden biridir.
ENKA – Enişte ve Kayınbirader
İnşaat sektörünün devlerinden ENKA, adını ortaklar Şarık Tara (enişte) ve Sadi Gülçelik (kayınbirader)’den alır. Aile bağlarının gücünü iş ortaklığına taşıyan marka, bugün dünya çapında altyapı projeleriyle tanınır.
Gratis – Bedava Anlamına Gelen Latince Bir Kelime
Gratis, Latince “bedava” anlamına gelir ve aslında tamamen yerli bir girişimdir. Demir Sabancı tarafından kurulan marka, kişisel bakım ürünlerini geniş kitlelere uygun fiyatla sunma hedefiyle ortaya çıkmıştır.