Güne, akaryakıt zamlarının gıda fiyatları üzerindeki sert etkisini ve “Eşel Mobil” sisteminin bu baskıyı göğüsleyemeyerek “çöktüğü” haberleriyle başladık. İş dünyasının içinden biri olarak, maliyet kalemlerindeki bu domino etkisinin sadece rafları değil, üretimden markalaşma stratejilerine kadar tüm ekosistemi nasıl sarstığını yakından gözlemliyoruz.
Eşel Mobil Sistemi Nedir?
Teknik tabiriyle “Eşel Mobil” (Echelle Mobile); fiyat artışlarının tüketiciye yansımasını engellemek adına devletin vergi (ÖTV) gelirinden feragat etmesi esasına dayanır. Yani petrol fiyatı veya döviz yükseldiğinde, devlet kendi payından indirim yaparak pompa fiyatını sabit tutmaya çalışır.
Kriz Dönemlerinde Uygulanması Doğru mudur?
Bu sistemin kriz yönetimindeki rolünü iki boyutta ele almak gerekir:
1. Sistemin Artıları (Kısa Vadeli Koruma):
- Enflasyon Freni: Akaryakıt, lojistik maliyetlerinin kalbidir. Sistemin çalışması, gıdadan tekstile kadar her şeyin nakliye maliyetini sabit tutarak enflasyonu baskılar.
- Sosyal Denge: Dar gelirli vatandaşın alım gücünü ani fiyat şoklarına karşı korur.
- Öngörülebilirlik: Sanayici ve nakliyeci için maliyet planlaması yapmayı kolaylaştırır.
2. Sistemin Eksileri ve Sınırları (Uzun Vadeli Riskler):
- Bütçe Açığı: Devletin en büyük gelir kalemlerinden biri olan ÖTV’den vazgeçmesi, bütçe disiplinini bozar.
- Sürdürülebilirlik Sorunu: Vergi oranı “sıfır” noktasına dayandığında, sistemin manevra alanı biter. Bugün yaşadığımız “çöküş” tam olarak budur; maliyet artışı vergi indiriminden daha büyük hale gelmiştir.
- Talep Yönetimi: Fiyat yapay olarak düşük tutulduğunda, enerji tasarrufu bilinci oluşmaz ve ithalat faturası kabarır.
Türkiye’nin Uygulama Gücü Var mıdır?
Türkiye, geçmişte bu sistemi başarıyla uygulayarak pek çok şoku bertaraf etmiştir. Ancak küresel enerji krizinin derinleştiği ve döviz baskısının arttığı dönemlerde, sadece vergi düzenlemeleriyle fiyatları dizginlemek mümkün değildir. Eşel Mobil, kısa süreli türbülanslarda harika bir kalkandır; ancak uzun süreli ekonomik fırtınalarda tek başına gemiyi yüzdüremez.
Sonuç ve Çözüm Arayışı
Akaryakıt zamlarının gıda fiyatlarını “uçurması”, üretim zincirindeki kırılganlığı net bir şekilde ortaya koymaktadır. Çözüm; sadece vergi oranlarını değiştirmekte değil, lojistik ağlarını modernize etmekte, enerji bağımsızlığını artırmakta ve üretim odaklı bir ekonomi modelini kalıcı hale getirmektedir.
Ekonomik belirsizliklerin yüksek olduğu bu dönemlerde, kurumsal yapılarımızı ve marka değerlerimizi korumak her zamankinden daha kritik bir hal almıştır.
Saygılarımla,