Transfer Fiyatlandırmasında “Varsayımsal” Hazine Zararı Dönemi Kapandı: Danıştay VDDK’dan Milat Niteliğinde Karar

Vergi incelemelerinde uzun süredir tartışma konusu olan “varsayımsal hazine zararı” yaklaşımı sona eriyor. Danıştay’ın kritik kararı, vergi idaresinin somut zarar ispatı yapmasını zorunlu hale getirerek uygulamada yeni bir dönemin kapısını aralıyor.

Vergi hukuku uygulamasında grup içi finansman işlemlerini ciddi bir tarhiyat baskısı altında bırakan “hazine zararı” tartışması, Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu’nun 21 Mayıs 2025 tarihli ve E:2023/898, K:2025/383 sayılı kararıyla yeni bir boyuta taşındı. Söz konusu karar, yalnızca bir yargı kararı olmanın ötesinde, vergi idaresinin ispat yükümlülüğünün sınırlarını yeniden çizen ve inceleme standartlarını belirleyen güçlü bir içtihat niteliği taşıyor.

Bilindiği üzere, Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 13. maddesi uyarınca tam mükellef kurumlar arasındaki yurt içi işlemlerde örtülü kazanç dağıtımından söz edilebilmesi için “hazine zararının doğması” şartı aranıyor. Ancak uygulamada vergi idaresi, çoğu zaman karşı tarafın vergi pozisyonunu dikkate almaksızın, paranın zaman değeri gibi teorik gerekçelere dayanarak doğrudan cezai işlem tesis ediyordu.

Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu, bu yaklaşımı açık ve net bir şekilde reddederek, faizsiz borç kullandırılması ya da emsalin altında işlem yapılmasının tek başına hazine zararı anlamına gelmeyeceğini hükme bağladı. Kurul, alternatif yatırım imkanlarından vazgeçilmesi gibi soyut ekonomik varsayımların vergi tarhiyatına dayanak oluşturamayacağını vurgulayarak, verginin kanuniliği ilkesi ile mülkiyet hakkını güçlendiren bir çerçeve ortaya koydu.

Kararın en kritik yönü ise ispat yüküne ilişkin getirdiği yeni standarttır. Buna göre, vergi idaresi artık yalnızca borç veren şirket nezdinde yaptığı tespitlerle tarhiyat öneremeyecek; işlemin tarafı olan ilişkili şirket nezdinde de kapsamlı bir inceleme yürütmek zorunda olacaktır. Bu kapsamda her iki şirketin toplam vergi yükünün karşılaştırılması ve devletin vergi alacağında somut bir azalma meydana geldiğinin açık şekilde ortaya konulması gerekecektir. Eğer işlem sonucunda toplam ödenecek vergi tutarında bir değişiklik oluşmuyorsa, hazine zararından söz edilmesi mümkün olmayacaktır.

Bununla birlikte karar, muhasebe ve kayıt düzeni açısından önemli bir uyarı da içermektedir. Danıştay, vergi ziyaı cezasını iptal ederken, işlemlerin Tek Düzen Hesap Planı’na uygun kaydedilmemesi nedeniyle kesilen özel usulsüzlük cezasını (Vergi Usul Kanunu’nun 353/6 maddesi) hukuka uygun bulmuştur. Bu durum, ekonomik özün önceliği korunurken, kayıt nizamına ilişkin yükümlülüklerin ihmal edilmemesi gerektiğini açıkça ortaya koymaktadır.

Uzmanlara göre söz konusu karar, transfer fiyatlandırması incelemelerinde uzun süredir devam eden “otomatik ceza” yaklaşımını sona erdirmekte ve daha analitik, karşılaştırmalı ve somut verilere dayalı bir inceleme sürecini zorunlu hale getirmektedir. Özellikle 2026 yılında yürütülecek vergi denetimlerinde bu içtihadın, mükelleflerin savunma stratejilerinde merkezi bir rol oynaması beklenmektedir.

Sonuç olarak bu karar, vergi incelemelerinde varsayımlara dayalı yaklaşımın yerini somut analizlere bıraktığını ortaya koymaktadır. Yeni dönemde belirleyici olan, teorik ihtimaller değil, devletin vergi kaybının fiilen oluşup oluşmadığının açık ve net biçimde ispat edilmesidir.